Presidenti në detyrë i Republikës, Bamir Topi deklaron për herë të parë se disa drejtues të shtetit, posedojnë telefona të kriptuar në mënyrë që të mos përgjohen thirrjet dhe sms-të e tyre nga askush.

Në një intervistë që dha mbrëmë për tv News 24, gazetarit Ilir Babaramo, z.Topi mohoi që ai të ketë pasur një telefon të kriptuar gjatë Presidencës së tij, por pohoi se telefona të tillë mbajnë drejtuesit e tjerë të shtetit, duke nënkuptuar kryeministrin Berisha, kryetaren e Kuvendit, Topalli e ndonjë tjetër.

Ndiqni më poshtë pjesën ku z.Topi flet për telefonat e kriptuar dhe më tej intervistë e plotë të zbardhur:

Gazetari: Menjëherë pas 21 janarit, shumica parlamentare ngriti një komision hetimor dhe gati-gati në mënyrë thuajse frenetike kërkoheshin tabulatet tuaja të celularit se me kë keni folur në 21 janar. Por, në fakt me kë keni folur? Keni folur me drejtuesit e institucioneve, apo me drejtuesit e opozitës dhe çfarë u keni thënë? 

Presidenti Topi: I vetmi dyshim është nëse unë kam folur me jashtëtokësorë. Ky është i vetmi dyshim. Presidenti i Republikës e ka numrin shumë transparent. Presidenti i Republikës nuk ka një numër të kriptuar. Presidenti i Republikës ka një numër të një agjensie telekomunikacioni që ka çdo shqiptar i thjeshtë. Gjithnjë kam qenë shumë transparent. Tabulatet janë atje dhe e kanë pasur totalisht në dorë jo vetëm pasqyrën e tabulateve, por të gjithë komunikimin zyrtar, shkresor me institucionet. Pra, është një çështje që u takon atyre për ta ngritur në versione të tilla për të dhënë argumente. Pra, unë nuk kam, ju thashë dhe një herë, telefon paralel të kriptuar. Telefoni im është si i çdo qytetari të thjeshtë.

Gazetari: Pse ka? Ka në Shqipëri? Ka ndonjë zyrtar tjetër i lartë telefon të kriptuar?

Presidenti Topi: Jo, ndodh në praktikën e institucioneve më të rëndësishme që, për të ruajtur konfidencialitetin e bisedave që kanë të bëjnë me sekrete shtetërore.

Gazetari: Por më e mira është që ta kenë zyrtarët e lartë. 

Presidenti Topi: Natyrisht, por unë nuk kam.

Gazetari: Po, e qartë...

INTERVISTA E PLOTE

Gazetari: Zoti President, tashmë jeni në fund të mandatit tuaj pesë vjeçar. Unë do të doja që të bënit një bilanc të pesë vjetëve që ju keni qenë në zyrën e Kreut të Shtetit. Cili ka qenë momenti më i vështirë gjatë këtyre pesë vjetëve për ju?

Presidenti Topi: Përgjithësisht, kur bën bilance, bilancet janë arritjet dhe problemet. Ju u futët menjëherë tek problemi dhe unë do të respektoj formatin e emisionit. Natyrisht që puna e institucionit të Kreut të Shtetit lidhet me punën e institucioneve të tjera dhe kryesisht me institucionet e politikës. Të gjitha problemet politike, që kanë shoqëruar jetën e institucioneve në Shqipëri, kryesisht jetën e Parlamentit, patjetër që janë reflektuar dhe në marrëdhëniet me institucionet që konsiderohen institucioneve të pavarura. Dhe, një nga këto institucione është dhe Institucioni i Presidentit, por jo vetëm ai dhe institucione të tjera, të cilat kanë pasur në mënyrë të padiskutueshme dhe jehonën e atyre marrëdhënieve shpeshherë të acaruara me politikën parlamentare. Natyrisht, nuk mund të veçoj një rast të veçantë, sepse kanë qenë me shumë se sa një rast. Por, ai që ka mbetur një moment i keq, emblematik do të thoja, mbetet gjithnjë ngjarja e 21 janarit. Kjo, jo thjesht për ngjarjet që u konsumuan atë ditë, por edhe për të tërë klimën.

Gazetari: Çfarë e shkaktoi 21 janarin zoti President?

Presidenti Topi: Pikërisht, unë tentova të bëj një analizë rreth asaj që i parapriu 21 janarit: kontestimi i zgjedhjeve, viti 2009, mungesa e marrëdhënieve të komunikimit në radhë të parë, marrëdhëniet nga institucionet u zhvendosën në rrugë. Me bindjen që Institucioni i Presidentit në atë kohë mori rolin e mediatorit për të bërë të mundur që nga politika e rrugës të kalohej sërish në politikën e institucioneve, pati tentativa të qarta, terma reference për t’iu afruar pikërisht atij momenti, kur ishte shumë e nevojshme të bashkëpunohej mes partive kryesore parlamentare, u konsumua jo vetëm funksioni i Presidentit në atë kohë, por edhe përpjekjet e ndërkombëtarëve. Ju i keni parasysh të gjitha ato vajtje e ardhje të institucioneve më të rëndësishme të Evropës: Këshillit të Evropës, Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës, përfaqësues të Komisionit Evropian, përfaqësues që vinin nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Pastaj, kur gjërat filluan të marrin një natyrë tjetër mospajtimi të plotë, u parapri me atë marrëdhënie shumë të acaruar. Unë mund t’ju them që e kujtoj shumë mirë datën 20 janar. Ka qenë takimi me Trupin Diplomatik. Si zakonisht, Kreu i Shtetit bën takimin e fundvitit me Trupin Diplomatik dhe përfaqësues të institucioneve ndërkombëtare, të cilat janë të pranishme në Shqipëri. Kjo shoqërohet gjithmonë me një fjalim të përgatitur, pasi ky fjalim nuk duhet të jetë i rastësishëm, duhet të jetë shumë profesional për të kapur të gjithë ato pika të rëndësishme, që kanë të bëjnë me bashkëpunimin me ndërkombëtarët, por edhe marrëdhëniet politike në Shqipëri. Në rast se ju do i ktheheni atij momenti, unë kam dalë jashtë tekstit duke parë se klima që paraprinte ditën e martë në mbrëmje, ishte një klimë shumë e acaruar politike. Aty kam bërë thirrjen e radhës për uljen e tensionit politik, detyrimisht për rifutjen e dialogut politik mes palëve. Dhe, pastaj u kosumua ajo që askush nga ne nuk donte që të konsumohej, ngjarja e 21 janarit, e cila, përveçse u shoqërua me dhunë ndaj forcave të rendit, pati dhe të vrarë dhe të plagosur nga demonstruesit.

Gazetari: Të qëndrojmë tek 21 janari. Ju thatë që keni dhënë një mesazh në datën 20, por ndërkohë në datën 21, a mund të kishit ndërhyrë kur tensioni ishte në maksimum, kur turma e irrituar po sulmonte godinën e Kryeministrisë. A do të kishit ndërhyrë aty? Kam parasysh deklaratën si të zotit Nano, por edhe pas tij, të zotit Arvizu që e mbështeti dhe iu duk ide gjeniale e zotit Nano kjo që Presidenti i Republikës duhej të merrte rolin e një tribuni popullor dhe hynte mes turmës së irrituar dhe gardistëve për të shtensionuar situatën. 

Presidenti Topi: Kjo temë është konsumuar disa herë dhe unë nuk dua të bëhem i bezdisshëm duke thënë të njëjtat gjëra. Kreu i Shtetit ka ndërhyrë me të gjithë mekanizmat e tij. Kam qenë i pari që kam bërë apelin publik dhe natyrisht apeli para se t’u drejtohet njerëzve u drejtohet liderëve politikë që të ulin tensionet, pasi njerëzit atje nuk janë pa krye. Nga kjo pikëpamje gjithsecili mban përgjegjësinë politike dhe përgjegjësitë ligjore e kushtetuese lidhur me ushtrimin e të gjithë veprimtarive politike. Kështu që apeli ka qenë në kohën e duhur, ka qenë në masën e duhur, ka qenë mëse i ekuilibruar, i konsultuar dhe i dhënë në kohë. Pastaj, ajo situatë që erdhi, që erdhi më prapa, sidomos insinuatat, sulmet politike, unë tashmë ato…

Gazetari: Më pakta që ju sulmoi Partia Demokratike qe “puçist”. 

Presidenti Topi: Natyrisht, këto janë gjëra që besoj se i kam konsumuar në kohë dhe nuk dëshiroj të përsëris ato gjëra që i kam thënë, sepse do të them të njëjtat gjëra. Praktikisht, palët politike, pavarësisht se kujt u takojnë, flasin gjithmonë me pasione politike, në këtë rast i kanë tejkaluar ato. Ajo që unë kam parë gjithmonë duke qenë në krye të shtetit, kam respektuar formatin kushtetues dhe institucional. Kam parasysh këtu një bisedë që kam bërë me një mik shumë të nderuar ndërkombëtar, pa dashur që të heq konfidencialitetin e bisedës. Gjatë bisedës tha se: “Unë e kam pësuar si puna juaj që kur flas objektivisht , jo gjithmonë i pëlqen një pale. Herën tjetër flas po objektivisht, nuk i pëlqen palës tjetër”. Është shumë e vështirë që të jesh i pëlqyer në të njëjtën kohë nga të dyja palët, por ajo që unë kam pasur gjithnjë si pikë referimi, ka qenë pozicioni mbi palët, pozicioni realist në trajtimin e gjërave dhe detyrimi kushtetues. Detyrimi kushtetues nuk është thjesht për Kreun e Shtetit. Detyrimi kushtetues është për të gjitha institucionet, të gjithë përfaqësuesit e partive politike, të cilët kanë mbi supe dhe barrën e madhe të administrimit të gjërave, sikurse kanë të gjitha mundësitë që u jepen krerëve të partive politike dhe institucioneve, sigurisht që kanë dhe detyrime. Dhe detyrimet duhet të shpalosen me shumë përgjegjësi. Dhe nuk ka gjë më të rëndësishme për një politikan të maturuar që të administrojë me qetësi situatën, të mos lejojë që gjërat të rrëshkasin në kaos dhe pastaj të detyrohen dhe të rrudhin gjuhën për gjëra që nuk i takojnë më pasionit politik, emocionit politik, por i takojnë një marrëdhënieje ndërinstitucionale, që është jetike për demokracinë.

Gazetari: Menjëherë pas 21 janarit, shumica parlamentare ngriti një komision hetimor dhe gati-gati në mënyrë thuajse frenetike kërkoheshin tabulatet tuaja të celularit se me kë keni folur në 21 janar. Por, në fakt me kë keni folur? Keni folur me drejtuesit e institucioneve, apo me drejtuesit e opozitës dhe çfarë u keni thënë? 

Presidenti Topi: I vetmi dyshim është nëse unë kam folur me jashtëtokësorë. Ky është i vetmi dyshim. Presidenti i Republikës e ka numrin shumë transparent. Presidenti i Republikës nuk ka një numër të kriptuar. Presidenti i Republikës ka një numër të një agjensie telekomunikacioni që ka çdo shqiptar i thjeshtë. Gjithnjë kam qenë shumë transparent. Tabulatet janë atje dhe e kanë pasur totalisht në dorë jo vetëm pasqyrën e tabulateve, por të gjithë komunikimin zyrtar, shkresor me institucionet. Pra, është një çështje që u takon atyre për ta ngritur në versione të tilla për të dhënë argumente. Pra, unë nuk kam, ju thashë dhe një herë, telefon paralel të kriptuar. Telefoni im është si i çdo qytetari të thjeshtë.

Gazetari: Pse ka? Ka në Shqipëri? Ka ndonjë zyrtar tjetër i lartë telefon të kriptuar?

Presidenti Topi: Jo, ndodh në praktikën e institucioneve më të rëndësishme që, për të ruajtur konfidencialitetin e bisedave që kanë të bëjnë me sekrete shtetërore.

Gazetari: Por më e mira është që ta kenë zyrtarët e lartë. 

Presidenti Topi: Natyrisht, por unë nuk kam.

Gazetari: Po, e qartë. Zoti Berisha tha që ju u keni kërkuar, gjithnjë në kuadrin e puçit, u keni kërkuar si zgjidhje ambasadorëve, madje dhe zotit Arvizu, që zgjedhjet e parakohshme janë zgjidhja e krizës që u krijua pas 21 janarit.

Presidenti Topi: Në mënyrë absolute e refuzoj këtë thënie, sikurse e kam refuzuar. Është veçse një sajesë, apo haluçinacion. Kjo bisedë nuk është bërë asnjëherë. Absolutisht asnjëherë.

Gazetari: Çfarë u keni thënë ambasadorëve, apo përfaqësuesve ndërkombëtarë kur ju kanë ardhur në zyrë pas 21 janarit?

Presidenti Topi: Ne thjesht kemi bërë biseda të ndryshme në funksion të sistemimit të situatës, të ekuilibrimit dhe të vendosjes së dialogut politik. Shqetësimi im ka qenë gjithmonë i sintonizuar me shqetësimin e miqve tanë ndërkombëtarë, duke qenë jashtë palëve, duke qenë vetëm për stabilizimin e jetës politke, e jetës institucionale, daljes nga akuzat e pabaza dhe vendosjes së përgjegjësive. Sigurisht që ngjarje të tilla nuk janë të lehta, janë ngjarje të rënda. Duhet të funksionojnë, sigurisht edhe në këtë rast, i gjithë bazamenti i shtetit ligjor. Dhe shteti ligjor funksionon me institucione dhe nuk funksionon me pozicione subjektiviste, voluntariste, apo me sulme politike.

Gazetari: Pak më parë ju cituat një mikun tuaj ndërkombëtar, i cili ju ka thënë se sa herë që mban një qëndrim objektiv, njëra palë mbetet e pakënaqur, pastaj e ka radhën pala tjetër. Por, si e shpjegoni që kjo ndodh gjithnjë një Shqipëri, jo vetëm me ju, por edhe me presidentët e mëparshëm, edhe me drejtuesit e institucioneve të pavaruara, kur në vendet fqinje, që janë gjithashtu republika parlamentare, nuk kemi dëgjuar të sulmohet Presidenti i Republikës, si në Itali, ashtu dhe në Greqi, asnjëherë, të paktën nga njohja ime? 

Presidenti Topi: Ju me të drejtë e konstatoni. Unë në rastin konkret vetëm mund të konfirmoj atë që thoni ju. Por, duke mos qenë palë akuzuese, por gjithmonë i sulmuar, natyrisht që duhet t’ia bëni pyetjen atyre që vijnë në studio për të argumentuar ... .

Gazetari: Ju vetë e keni menduar ndonjëherë për ta analizuar këtë?

Presidenti Topi: Sigurisht. Ju mendoni se unë nuk e njoh situatën? Unë sot e njoh situatën i dashur ilir, në kuptimin figurative, në një formë tridimensionale. E njoh nga brenda, nga jashtë, e njoh anash, poshtë, lart, e njoh situatën shumë mirë. Njoh personazhet, njoh emocionet, njoh reagimet, njoh reagimet që shpesherë janë emotive, njoh interesat, sigurisht që i njoh të gjitha. Këtu, aftësia e njeriut që është në krye të institucionit garantues të jetës së të tjera institucioneve, natyrisht është që të ruajë qetësinë, edhe atëherë kur njerëzit mendojnë t’i duhet të reagosh, në një mënyrë t’i duhet të reagosh, ashtu sikurse e kërkon ai insitucion. Njerëzit janë pasionantë. Njerëzit me të drejtë kërkojnë në situata të caktuara një reagim të çastit. Problemi është që të mos fusim amatorizëm në institucione që vërtet kërkojnë sjellje shumë institucionale, sikurse reagojnë në situata, ndoshta jo kaq të rënda, por në situata edhe të ngjashme me përplasje politike, reagojnë në mënyrë shumë të moderuar.

Gazetari: Një nga ngjarjet më të rënda sigurisht gjatë këtyre pesë viteve të fundit, është natyrisht tragjedia e Gërdecit. A besoni ju në versionin zyrtar të Prokurorisë së Republikës, sipas së cilës tragjedia u shkaktua nga pakujdesia në saldimin e një rrote qerreje? Të paktën ky është versioni që ka çuar Prokuroria në Gjykatë. 

Presidenti Topi: Për definicion unë besoj tek shteti, pavarësisht se sa efiçent është shteti, apo struktuat e tij në një moment të caktuar. Duke besuar tek shteti, unë besoj tek institucionet. Duke qenë se ky është një proces i hapur rreth një ngjarjeje tragjike mjaft të rëndë, e kam lënë që të konsumohet totalisht në përgjegjësinë e aktorëve institucionalë. Di që jam shprehur, jam prononcuar disa herë, edhe brenda Këshillit të Lartë të Drejtësisë, për nevojën e gjykimit në kohën e duhur dhe për moszgjatje të procesit. Unë besoj se ju i mbani mend të gjitha ato situate, ku ky proces u zgjat, u zgjat dhe u zgjat e padyshim që njerëzit, në radhë të parë familjarët e viktimave, së dyti, njerëzit që kanë pasur bizneset e u janë prishur, por që janë të dytët në radhë, por edhe ndjeshmëria e opinionit publik është që procese të tilla duhet të realizohen me efiçencë, por edhe në funksion të kohës. Ne sot e kësaj dite ende nuk kemi një përfundim sa i përket procesit. Gjithsesi, unë jam i detyruar për shkak edhe të pozicionit, për të mos interferuar në një çështje, që është një çështje e drejtësisë, por besoj tek kjo drejtësi, besoj tek institucioni, ndonëse gjithmonë ka edhe qëndrime të natyrës alternative, që me të drejtë njerëzit i kanë.

Gazetari: Katër vjet pas kësaj tragjedie zoti President, kemi një bilanc të tillë: 26 viktima, që tashmë ndodhen në varreza, ndërkohë që asnjë prej të akuzuarve nuk ndodhet në qeli. Këtë bilanc, si e gjykoni ju si President i Republikës?

Presidenti Topi: Unë mund të gjykoj vetëm shtrirjen në kohë të procesit. Pjesa tjetër i takon drejtësisë. Absolutisht i takon drejtësisë.

Gazetari: A ka pasur presione politike drejtësia lidhur me këtë çështje? 

Presidenti Topi: Unë kam dëgjuar që njerëzit që janë involvuar në këtë proces janë shprehur dhe këtë e keni dëgjuar dhe ju. Së paku, asnjë fill që ka të bëjë me informacionin për presionin politik, apo individual, nuk ka kaluar nga unë si Institucioni i Presidentit të Republikës.

Gazetari: Sërish që ka të bëjë me çështjen e armatimit. Së fundi po flitet shumë për një tregti armësh që vazhdon të kryejë Ministria e Mbrojtjes. Ju, si Komandant i Përgjithshëm i Forcave të Armatosura, a keni informacion lidhur me këtë çështje, sepse Komisioni Parlamentar ankohet që Ministri i Mbrojtjes, zoti Imami nuk na jep informacion?

Presidenti Topi: Atëherë duhet të ndajmë dy gjëra. Presidenti i Republikës merr një informacion të rregullt zyrtar për të gjithë aktivitetin e Ministrisë së Mbrojtjes dhe Shtabit të Përgjithshëm. Sigurisht që është detyrim ligjor dhe shumë rigoroz për dhënien e informacionit. Nga ana tjetër, duke respektuar dhe konfidencialitetin dhe një raport shumë konfidencial që ekziston në marrëdhëniet mes institucioneve, edhe për shkak se ne jemi vend anëtar i NATO-s, mund t’ju them se disa informacione vërtet janë të rezervuar dhe u takojnë personave institucionalë, por edhe personave të tjerë që janë të çertifikuar për të marrë një informacion konfidencial të kësaj natyre. Nga ana tjetër, dëshiroj të theksoj se është një e drejtë e patjetërsueshme e komisioneve parlamentare, e deputetëve për të kërkuar informacion nga institucioni. Edhe këtu ka një rregull. Në rast se njeriu, i cili është parlamentar, nuk është i paisur me çertifikatë, mund të pajiset me çertifikatë. Në rast se e ka këtë çertifikatë, ka të drejtë që të informohet, ka të drejtë që të informohet në kushte të caktuara. Pra, janë marrëdhënie të karakterit ligjor dhe teknik. Por, gjithësesi, një parlamentar, një komision që survejon dhe monitoron punën e ekzekutivit, patjetër që ka aksesin për të marrë informacion, por ky informacion duhet të jetë patjetër në kushte të sigurisë së lartë.

Gazetari: Kush duhet ta japë këtë çertifikatë, pasi deputetët, pra Komisioni Parlamentar është ai që kontrollon Ministrinë? 

Presidenti Topi: Në marrëdhëniet mes Ekzekutivit dhe Legjislativit duhet të ndajmë: shkalla e parë janë marrëdhëniet mes ekzekutivit dhe legjislativit, ka një detyrim të Ekzekutivit për të informuar Legjislativin, i cili është Komisioni për Mbrojtjen e Sigurisë Kombëtare. Brenda kësaj ka marrëdhënie të karakterit teknik, por, gjithësesi, ky informacion absolutisht, në asnjë lloj rrethane nuk duhet të mungojë për anëtarët e Komisionit të Sigurisë dhe të Mbrojtjes.

Gazetari: Le të kthehemi tek gjysma e parë e pyetjes që ju bëra. Ju thatë që keni informacion në tregtinë e mundshme të armëve që bën Ministria e Mbrojtjes. A ka ndonjë gjë që nuk shkon?

Presidenti Topi: Unë marr informacion, por ka mekanizma, këtu ka mekanizma që monitorojnë. Këto mekanizma janë ligjorë sikurse është kontrolli, jo vetëm nga struktura brenda ekzekutivit, por janë edhe struktura kontrolli të mekanizmave parlamentarë që ne sapo e shprehëm. Pra, asgjë në një vend demokratik nuk mund të shkojë pa dhënë llogari për mënyrën se si zbaton ligjin. Unë sot, sigurisht, për shkak edhe të pozicionit, për shkak edhe të konfidencialitetit të gjërave, disa gjëra në mënyrë të përgjithshme i sjell këtu, por disa gjëra i takojnë punës së institucioneve. Unë dëshiroj të them që, kjo marrëdhënie midis institucioneve është jetike, është e nevojshme, është e domosdoshme për të qartësuar gjërat dhe për të hequr çdolloj aludimi që mund të dalë në një moment prej mediave.

Gazetari: Sepse ne, si publik të paktën, kemi një informacion që Shefi i Shërbimit Informativ Ushtarak ka dhënë dorëheqjen. Ju keni qenë në dijeni para se ai të jepte dorëheqjen?

Presidenti Topi: Jo, absolutisht. Unë e kam ndjekur aktin e dorëheqjes së tij. Marrëdhëniet ai i ka brenda linjës së Ekzekutivit, sepse është Shërbimi informativ i Ushtrisë. Duhet të ndajmë këtë që, në Kushtetutën e Shqipërisë, të gjitha detyrimet që kanë të bëjnë me cilësinë funksionale të Komandantit të Përgjithshëm në kohë paqeje i ka Kryeministri. Pra, në kohë të jashtëzakonshme, në kohë lufte i merr Presidenti. Unë marr informacion, kam marrëdhënie të karakterit shumë kushtetues dhe marrëdhënie të karakterit edhe ceremonial mbi strukturat e ushtrisë dhe Shefit të Shtabit të Përgjithshëm, që dekretohet nga Presidenti me kërkesë të Kryeministrit dhe, nga ana tjetër marrëdhënia specifike e Shefit të Shërbimit informativ të Ushtrisë është me Ministrin e Mbrojtjes dhe me Kryeminstrin.

Gazetari: Sot, shefi i opozitës shprehu shqetësimin se SHIU, struktura informative e ushtrisë përdoret edhe për të përgjuar opozitën. Ju duket e ekzagjeruar, apo ka vend edhe për panik?

Presidenti Topi: E thënë nga kryetari i opozitës, natyrisht që merr një peshë të rëndësishme. Ai e ka thën para parlamentarëve, e ka thënë në publik, para medias, pra, i takon atij të japë shpjegime rreth këtij momenti.

Gazetari: Sepse ka shumë njësi që kanë aparaturat e interceptimit. A ekziston mundësia që qytetarët, politika, opinion bërësit të jenë nën këtë trysni?

Presidenti Topi: Unë mund t’ju them atë që parashikon ligji. Ligji parashikon që njerëzit janë të garantuar në marrëdhëniet e tyre kur nuk kanë konsumuar, apo nuk janë në konsumim e sipër të një vepre, e cila konstatohet qoftë nga Prokuroria, por me mandatin e marrë nga Gjyqësori, për t’u vënë në survejim. Ky është ligji dhe kjo është një marrëdhënie ligjore jashtëzakonisht e kontrolluar dhe, jashtë ligjit, jashtë këtyre struktura, natyrisht që përgjegjësia është shumë e madhe. E dëgjuar në këtë mënyrë nga shefi i opozitës, natyrisht që sjell shqetësim, por i takon atij që të argumentojë e të sqarojë rreth këtij momenti, që e meriton vërtet që të sqarohet. Është një moment, i cili nuk mund të vij thjesht mbi bazën e një shprehjeje, qoftë edhe për arsye politike, por që duhet sqaruar.

Gazetari: Një fenomen i tillë ka ndodhur edhe në Presidencën e Sarkozisë së fundmi, ose në Greqi pak vite më parë. Pra, teknikisht është e mundshme, pavarësisht se çfarë parashikohet nga ligji. Ju keni kërkuar ndonjëherë që gjithçka të bëhet sipas ligjit dhe të mos lihet voluntarizmi të aktivizohet?

Presidenti Topi: Padyshim që unë kërkoj dhe kam kërkuar vetëm atë që ka të bëjë me ligjin. Këto janë histori që kanë pasur një kosto të jashtëzakonshme tek ata që i kanë konsumuar. Ju e dini stafin republikan dhe çështjen e skandalit të Uotergeit, që solli dorëheqjen e Presidentit Nikson.

Gazetari: 42 vjet më parë.

Presidenti Topi: Pra, pavarësisht se kur ka ndodhur, kohë mbas kohe, unë nuk dëshiroj që të jetë e vërtetë dhe do të ishte shumë e rëndë po të ishte e vërtetë, por, duke mos pasur asnjë lloj informacioni të kësaj natyre, e thashë edhe një herë që në rast se ka dyshime të kësaj natyre, duhen bërë të qarta.

Gazetari: Zoti President, situata politike në Shqipëri ka qenë shumë e tensionuar, sepse opozita kundërshtonte rezultatin të zgjedhjeve. Doja t’ju kujtoja fushatën gati të pafundme që ndërmori ajo “hap kutitë ose largohu”, por në fakt as kutitë nuk u hapën dhe as Kryeministri nuk u largua. Por, të kthehemi tek thelbi i çështjes. Që prej vitit 1992, asnjë prej zgjedhjeve në Shqipëri nuk është çertfikuar si të lira dhe të ndershme. Ndoshta është dhe pak ironike e fatit, sepse të tilla zgjedhje janë ato që ka bërë shefi i regjimit të fundit komunist në Evropë, Ramiz Alia. Vetëm ato, zgjedhjet e vitit 1991 dhe 1992 që janë çertifikuar nga ndërkombëtarët si të lira. 

Presidenti Topi: Jo, në kujtesën time zgjedhjet e vitit 1991 kanë qenë me mjaft probleme.

Gazetari: Ose në 1992.

Presidenti Topi: Në vitin 1992 konsiderohet një proces normal, i konsideruar brenda standardeve, por 1991 kurrësesi jo. Unë e mbaj mend fare mirë që u shoqëruan me mjaft probleme.

Gazetari: Si e shpjegoni ju, humbësi nuk njeh rezultatin, apo vota vidhet në Shqipëri?

Presidenti Topi: Kjo është një lloj sëmundjeje që brenda diagnozës së vet ka edhe një simptomë, edhe tjetrën. Pra, kemi parë edhe një anë të sëmundjes, kur vota manipulohet. Por, kemi marrë dhe kemi parë që në situata të caktuara humbësi nuk e pranon rezultatin. Pra, janë të dyja pjesë të një sëmundjeje që ka shoqëruar tranzicionin e gjatë shqiptar. Kjo ka sjellë pastaj që pas zgjedhjeve lind me patjetër nevoja për të reformuar Kodin Zgjedhor. Dhe është futur, është bërë ritual dhe është bërë gati qesharake. Në 20 vjet ne e dimë fare mirë ritualin: sa përfundojnë një palë zgjedhje me një Kod Zgjedhor që reformohet në çastet e fundit, kryefjala e parë është e sesionit të ri parlamentar është menjëherë reformimi i Kodit Zgjedhor. Pra, duket se reformohet në çështje jashtëzakonisht të holla, por në fakt problemet janë gjithmonë të mëdha.

Gazetari: Parlamenti aktualisht është duke kryer pikërisht reformën zgjedhore, juç farë do i sugjeronit. Cila është terapia për të shmangur një realitet të tillë?

Presidenti Topi: Shiko, edhe po të them, edhe po të sugjeroj, asnjëri nuk e ka në vëmendje atë që e kam thënë vazhdimisht. Pra, askush nuk duhet t’i futet një procesi që projekton të ardhmen me paragjykime. Është një proces që e ka plotësisht të mundshme që të realizohet mbi bazën e një modeli që është me shumicë në Evropë. Pra, një model që mund ta vendosi në mënyrë definitive çështjen e institucionit të zgjedhjeve, si institucion që do të realizojë detyrën dhe zgjedhjet nuk do të kontestohen. Fakti që palët politike, herë kundërshtojnë njëra-tjetrën, herë merren vesh në dëm të të tretëve, sikurse e kemi parë, fakti që për gjëra, të cilat realizohen vetëm në mbledhjen e fundit të Parlamentit, në sesionin e fundit, kur kanë pasur të gjithë kohën e nevojshme për t’i bërë gjërat në mënyrë shumë profesionale, tregon që mungesa e vullnetit politik dhe në mjaft raste dhe koordinimi i interesave të përbashkëta për të dominuar jetën politike në kurriz edhe të partive të tjera, ka bërë që këto parti të mbeten gjithnjë në konflikt, për sa i përket besueshmërisë së zgjedhjeve. Le të mos harrojmë që çështja e besueshmërisë së zgjedhjeve, nuk është më një çështje që u takon vetëm partive politike. Kjo është një çështje që i takon opinionit publik, i takon kredibilitetit të institucioneve shqiptare, i takon perspektivës evropiane të Shqipërisë. Nëse ne do të vazhdojmë me të njëjtin ritual, të bëjmë sikur kemi ndërtuar diçka dhe në fakt nuk kemi ndërtuar asgjë, mbaron një palë zgjedhje dhe ato menjëherë kontestohen, futen në një lloj kalvari që i nxjerr palët jashtë komunikimit institucional, kjo është pastaj mjaft e rëndë. Është e rëndë, sepse tregon që jemi futur në një rrugë kronike, në shtratin e një sëmundjeje kronike, e cila vërtet kërkon një ndërhyrje shumë radikale për ta shëruar.

Gazetari: Tek Komisioni Qendror i Zgjedhjeve kanë ngecur, tek përbërja e tij. Çfarë do t’i sugjeronit?

Presidenti Topi: Unë nuk i sugjeroj në mënyrën më absolute dy autorëve që e ndërtuan KQZ-në me një vullnet të plotë politik, për ta kontrolluar vetë në mënyrë bipartiake. Vetë e kanë gatuar, vetë le ta nxjerrin. Por, meqe e kanë gatur sigurisht që duhet të shoqërohet me një përgjegjësi, përgjegjësi që nuk vjen dhe konsumohet tek të dy …

Gazetari: Ju nuk keni një zgjidhje për t’ia propozuar?

Presidenti Topi: Unë mund të kem dhjetra zgjidhje, por zgjidhja më e mirë është që Komisioni Qendror i Zgjedhjeve të jetë një komision i paparagjykuar, të jetë një komision profesional, të jetë një komision ku të mos dominojë në mënyrën më absolute, qoftë edhe për një moment të vetëm, vullneti partiak. Është një institucion i cili monitoron institucionin më të rëndësishëm të demokracisë në Shqipëri, i cili është institucioni i zgjedhjeve, sepse nga ai institucion dalin pastaj të gjithë me radhë: del Parlamenti dhe Parlamenti prodhon të gjithë institucionet e tjera. Në rast se ne do të kishim zgjedhje të pakontestuara, secili do e dinte mjaft mirë se sa ka fituar. Secili do e dinte shumë mirë pozicionin e tij, nëse është një pozicion dominant, apo është komplementar, dhe çdo aktor politik pastaj do të merrte përgjegjësitë e mosfunksionimit në kushtet e një komunikimi në demokraci.

Gazetari: Gjatë këtyre pesë vjetëve, së paku nga optika e sotme kur ju kanë ngelur edhe pak ditë nga ushtrimi i detyrës suaj si Kryetari Shteti, a keni ndonjë brerje ndërgjegjeje për ndonjë veprim që keni kryer, apo që nuk keni kryer, ose që do të donit taq bënit ndryshe në kohën kur ka ndodhur ngjarja? 

Presidenti Topi: Kjo nuk është për t’u treguar prezuntuoz, por do të thoja që do të kisha ndjekur të njëjtat hapa, sepse kam ndjekur pikërisht atë që kërkon ai lloj institucioni. Mua më vjen shumë mirë kur marr vlerësime nga partnerët ndërkombëtarë, të cilët jo në një rast, por në disa raste, edhe ata që kanë ardhur në formë delegacionesh, nga struktura parlamentare evropiane, apo nga Komisioni Evropian, janë shprehur që profili i Presidentit ka qenë një profil mbi palët, i paanshëm. Të jesh mbi palët dhe i paanshëm, të jesh në funksion të atij kuadri që është rigorozisht i përcaktuar nga pjesa kushtetuese, njeriu duhet të ndjehet mëse i qetë për ushtrimin e funksioneve të tij.

Gazetari: Për një periudhë relativisht të gjatë kohe, në opinionin publik jeni perceptuar se ishit inaktiv duke dashur të ishit mbi palët. Madje, mbahet mend deklarata juaj se Presidenti flet me heshtje. A besoni se pasivitetin tuaj e zëvendësonte Trojka e Ambasadorëve?

Presidenti Topi: Ky është një perceptim totalisht i gabuar, gjë që i ka kontribuar edhe një pjesë e opinionit që vjen nga media, media, e cila, sikurse e kam thënë dhe herë të tjera, ka problemet e veta të pavarësisë, të profilit, të identitetit. Dhe padyshim, kur shikon që një opinion përpunohet në media sipas skenarit që vjen nga politika, patjetër që do të krijohet një perceptim i gabuar për publikun. Unë një herë të vetme jam shprehur në këtë mënyrë për një problem, i cili ka qenë konkret. Kam dhënë tre opsionet kushtetuese që ka Presidenti për ta dekretuar një ligj, për ta kthyer një ligj, apo për ta lënë që të futet në fuqi në heshtje. Kjo pastaj është perifrazuar, është deformuar. Sigurisht që Presidenti gjithmonë ka folur, ka folur me atë që i takon të flasë Presidenti. Kam ditur të ndaj shumë mirë rolin dhe pasionin e politikanit me gjakftohtësinë e Institucionit të Presidentit. Pra, ju e dini që unë kam qenë i pranishëm në studio edhe kur kam qenë në politikë. Por, njeriu duhet të dijë t’i përshtatet më së miri, dhe këtu është aftësia, t’i përshtatet rolit që kryen. Në rast se unë do të flas sot si politikan, të jesh i sigurtë që do të flas me shumë pasion, do të hedh shumë versione që do të jenë edhe të karakterit subjektiv, por edhe një këndvështrim të caktuar politik. Si President unë flas me formatin që ka Institucioni i Presidentit. Pra, kjo është një lloj sinusoidi. Një herë je në politikë, pastaj je në një institucion dhe duhet të dish, dhe kjo është merita, të mos fusësh politikë partiake në institucion dhe anasjelltas. Dhe pastaj këtu jemi. Rrugët janë të hapura. Ndonjëherë mund të më shikosh në versionin që të flas sërish si politikan.

Gazetari: Ok, do të flasim dhe për atë. Por, a ju krijon një lloj trishtimi që në zyrën e Kryetarit të Shtetit, të një shteti anëtar të NATO-s, ndërmjetësin midis forcave politike ta bënte Trojka e Ambasadorëve dhe kjo Kryetari i Shtetit?
Presidenti Topi: Unë e kam bërë rolin e ndërmjetësit dhe nuk e ka fajin Presidenti nëse palët nuk merren vesh. Unë do të doja t’i falënderoja publikisht ambasadorët, kryesisht Ambasadorët e Trojkës, Ambasadorin e Shteteve të Bashkuara, të Bashkimit Evropian dhe të OSBE-së, të cilët kanë qenë jashtëzakonisht të ndjeshëm për t’u futur në problemet që ka Shqipëria, marrëdhëniet specifike që ka politika dhe marrëdhëniet midis institucioneve dhe, ta themi hapur, ata janë faktorë shumë të rëndësishëm që monitorojnë dhe ndihmojnë Shqipërinë për të kaluar këtë fazë të rëndësishme të tranzicionit. Pra, në rast se ata kanë folur me zërin e lartë, me një zë të qartë për mbrojtjen e institucioneve të pavarura, sigurisht që kanë qenë në sintoni të plotë me atë që kërkohet sot në demokraci. Atëherë kur ka pasur sulme të drejta politike mbi institucionet, ka qenë shumë e admirueshme ndërhyrja e tyre për të shprehur shqetësimin e vendeve që ata përfaqësojnë, që institucionet e pavaruara janë elementë bazalë, etikë të demokracisë së një vendi. Kështu që, në menaxhimin e situatave ne i kemi parë si komplementarë të zgjidhjeve mjaft të rëndësishme.

Gazetari: Në ndërhyrjet e tyre, a keni vënë re doza subjektiviteti, ose një tendencë që për të ruajtuar stabilitetin, është sakrifikuar demokracia?

Presidenti Topi: Ata vinë dhe janë përfaqësues të vendeve mjaft të rëndësishme të globit. Pra, unë e thashë edhe pak më parë, interesi i tyre, të paktën këtë unë mund të ndaj me ju sonte, ka qenë gjithmonë i tillë që kanë dashur të vendosin urat e dialogut, të implementojnë nëpërmjet aktorëve shqiptarë standardet e demokracive më të përparuara dhe ta ushqejnë politikën shqiptare me leksione demokracie. Ju e keni konstatuar fare mirë që ende politika shqiptare ka papjekuri në mënyrën e debatit, nuk mund ta quaj dialog, debat deri në grindje. Edhe kur janë tema mjaft të qeta në studio, jam i bindur që edhe kur diskutohet për sport, kam parë profile politikanësh që duke folur për evenimentin e fundit futbollistik, patjetër që kanë rrëshqitur me nuanca të qarta të debatit politik. Në rast se dikush thumbonte për profilin e një lideri, ia ka kthyer tjetri. Është harruar futbolli dhe janë marrë me politikë. Pra, aftësia e njeriut të qytetëruar është që të përballojë një debat me qytetari. Ka një mijë mënyra për të thënë që je i poshtër, njëmijë. Ka mënyra më elegante, më ironike, më të drejtëpërdrejta dhe më banale. Pra, modelet i kemi mëse të qarta. Ka modele ku duhet të mbizotërojë kontrolli, autokontrolli, duhet të mbizotërojë profili qytetar i politikanit, duhet të mbizotërojë argumenti dhe duhet patjetër që të shfaqet dhe kurajo. Në një moment kur kundërshtari politik jep diçka dhe ka argument, duhet të kenë kurajon që të thonë “po“. Këtë e kam parë drejtpërdrejtë në Parlamentin britanik, kur zhvillohej një nga debatet më interesante midis Kryeministrit dhe kreut të opozitës. Kam parë një debat të qytetëruar dhe ka pasur raste kur Kryetari i opozitës, për çështje që janë mëse evidente të jenë ashtu siç e shpreh Kryeminstri britanik, ka tundur kokën në shenjë pohimi, sikurse ka kundërshtuar po për çështje që nuk janë në këndvështrimin e tyre politik. Pra, asnjëherë nuk duhet të rrafshosh edhe tullën e fundit për të treguar që të kam kundërshtar politik, por, përkundrazi, mbi këtë bazë ndërtohet edhe debati, mbi këtë bazë është edhe më e qartë për publikun, sepse aty ku gënjejnë të gjithë është shumë e vështirë ta gjesh se ku është e vërteta.

Gazetari: Ka ndodhur që të gjitha palët të gënjejnë në të njëjtën kohë?

Presidenti Topi: Kjo është një shprehje që padyshim me nuancat e veta i takon edhe kësaj pjese.

Gazetari: Kur ka ndodhur?

Presidenti Topi: Kur ka ndodhur?! Shpeshherë.

Gazetari: Cili ka qenë rasti më flagrant?

Presidenti Topi: Zoti Babaramo, unë mund t’ju pyesja për ta konkretizuar, se edhe në studion tuaj keni pasur raste kur për të njëtin version, dy vetë kanë folur ndryshe nga ç’është realiteti dhe ka ardhur një i tretë për të thënë që është ndryshe. Pra, politika, për të mos u marrë me një rast konkret dhe për ta çuar tek ajo që unë fola, duhet patjetër që të ketë argumentin. Një politikë pa argument do të mbesë në rrethin vicioz të akuzave dhe të kundërakuzave, ndërkohë që Shqipëria, shoqëria shqiptare kanë nevojë për projekte të qarta. Dhe, projektet, këtu është aftësia e politikës për të bërë dallim ç’është e majta, ç’është qendra dhe ç’është e djathta, për të pasur projekte të qarta që lidhen me vizionin politik të një krahu. Ndryshe janë të gjithë një lloj e nuk e merr vesh pastaj edhe kur bëhen koalicione, ku është njëri, ku është tjetri dhe çfarë zgjidh. Nuk dëshiroj të hyj në elementa konkretë, por kjo është një analizë që i takon reformimit të politikës në Shqipëri. Ky është një këndvështrim individual, personal dhe besoj që me këtë temë ka nevojë të merren edhe disa opinionistë, që për fat të keq i bëjnë fresk o njërës palë, o tjetrës dhe merren me gjëra të vogla, të çasstit, me një emocion të shkaktuar nga gjëra periferike dhe harrojnë çështje shumë të rëndësishme. Unë edhe sot e kësaj dite ende nuk kam parë një debat për të thënë se cili është prioriteti i ekonomisë shqiptare. Njëherë njëri thotë këtë, njëherë tjetri një gjë tjetër dhe …

Gazetari: Do ju pyes edhe për ekonominë. Por të qëndrojmë tek klima politike tepër e acaruar para një viti.

Presidenti Topi: Natyrisht, unë e thashë për ta ilustruar dhe jam gati për të diskutuar dhe për këtë çështje.

Gazetari: Po, e kam dhe këtë një ndër pyetjet kryesore, por le të kthehemi tek klima tejet e tensionuar e një viti më parë, kur ju u sulmuat në ekstrem. A menduat të jepnit dorëheqjen?

Presidenti Topi: Kurrësesi. Së pari, kur njeriu është i qetë në korrektësinë, me të cilën unë jam i pozicionuar. Së dyti, duke parë që i tërë bazamenti i sulmeve ishte me karakter politik, atëherë, përkundrazi, jo për dorëheqje, por të shtohet motivimi që me shumë pasion, me shumë rigorozitet të mbash pozicionin për të cilin je votuar. Sepse, dhënia e dorëheqjes, vetëm kur janë shkaqe shëndetësore, nuk tregon gjë tjetër veçse një dorëheqje, një kapitullim …

Gazetari: Nuk po them për shkakun e një dorëheqjeje, po them për efektin e mundshëm që ajo mund të kishte. A do të ishte një lloj këmbane alarmi për atë çfarë po kalonte Shqipëria?

Presidenti Topi: Unë po insistoj për të mos ta dëgjuar pyetjen tuaj deri në fund, të më ndjesh, për të treguar që jam shumë i vendosur, dhe e kam jo vetëm në parim, por edhe në funksion të asaj që kam kaluar, asnjëherë Kreu i Shtetit nuk duhet të ndërmarrë një veprim, qoftë dhe të kësaj natyre, për të bërë jehonë, apo për t’u bërë shkak që të tjerët të kujtohen se çfarë po ndodh. Këtu është Kreu i Shtetit, janë institucionet. Pra, garancia në demokraci janë institucionet e shtetit, por është dhe institucioni i cili bën betejën politike. Pra, balanca e pushteteve, kjo është arsyeja që ka disa pushtete, kjo është arsyeja që edhe media konsiderohet pushtet.

Gazetari: Pra, që ta kuptoj, ju qëndruat si një lloj garanti edhe i Prokurorisë? 

Presidenti Topi: Unë besoj që po, sepse nuk kam mbrojtur Prokurorinë në performancën apo në profilin e saj, sepse ajo ka ku jep llogari. Njerëzit duhet të kuptojnë diçka. Kryeprokurori i propozohet Parlamentit nga Presidenti. Në këtë moment, marrëdhënia e Kryeprokurorit me Presidentin mbetet një marrëdhënie institucionale, jo e karakterit organik, në kuptimin që të ketë detyrime të informojë tek Presidenti. Natyrisht që çdo institucion ka detyrimin që të japë informacion tek Presidenti për çështje të caktuara, por ju e keni parë që institucioni i Prokurorisë, por edhe institucione të tjera që shkojnë e raportojnë, sipas Kushtetutës, në Parlament. Janë komisionet parlamentare, të cilat i marrim në informim. Kjo do të thotë që njerëzit kanë nevojë vërtetë që të njohin se si janë marrëdhëniet mes institucioneve. Mos ta kërkojnë këtë në mënyrë të pabazuar tek një institucion që nuk e ka për detyrë.